Online fraude is allang niet meer iets wat alleen particulieren overkomt. Rick van der Rest, werkzaam bij deurwaarderskantoor LAVG, ziet ondernemers steeds vaker slachtoffer worden van doordachte oplichtingstrucs. Zijn missie: slachtoffers helpen hun geld terug te krijgen en ondernemers beter voorbereiden op wat ze moeten doen als het misgaat.
Wat voor fraudegevallen zie je het vaakst bij ondernemers?
In onze praktijk zien we vooral bankhelpdeskfraude. Ondernemers worden gebeld door iemand die zich voordoet als medewerker van hun bank, met de mededeling dat er iets mis is met hun rekening of dat er malware is aangetroffen. De fraudeur vraagt dan om geld ‘veilig te stellen’ door het over te maken naar een zogenaamde kluisrekening. In werkelijkheid gaat dat geld naar geldezels. Wat veel mensen niet beseffen, is dat criminelen zulke overtuigende scripts gebruiken dat bijna iedereen erin kan trappen. Ook ervaren ondernemers.
Hoe gaat bankhelpdeskfraude precies in zijn werk?
Het begint vaak met een valse e-mail van een zogenaamd betrouwbare bron, bijvoorbeeld de Kamer van Koophandel. Ondernemers worden gevraagd hun gegevens te updaten. Die ingevulde informatie zoals geboortedatum, KvK-nummer, bankrekening, wordt later gebruikt door de nep-bankmedewerker om geloofwaardig over te komen.
In de proces-verbalen die wij zien, staat vaak dat ondernemers eerst wantrouwig waren, maar overstag gingen toen de beller persoonlijke gegevens kon noemen. Vervolgens komt de urgentie: ‘er is malware gevonden, je moet nú handelen’. Dan neemt de paniek neemt het over, en dat is precies wat de fraudeur wil.
“De fraudeur gebruikt de gegevens die je zelf eerder hebt ingevuld. Dan denk je al snel: deze persoon kent mij echt.”
Wat zijn de gevolgen als je als ondernemer wordt misleid?
De schade kan enorm zijn. Bankrekeningen worden leeggehaald, soms gaat het om tienduizenden euro’s of zelfs tonnen. Ondernemers verliezen niet alleen hun spaargeld, maar hun bedrijf kan stilvallen omdat er geen liquide middelen meer zijn.
Alsof dat niet genoeg is, komt daar bovenop nog de schaamte. Veel slachtoffers vinden het moeilijk om hulp te zoeken. Daarom is het zo belangrijk dat er een duidelijke route is om actie te ondernemen. Dat begint bij bewustwording: dit kan iedereen overkomen.
Wat moet je doen als je vermoedt dat je slachtoffer bent geworden?
Als je te maken hebt met online fraude, is het belangrijk om snel te handelen. Met deze drie stappen kun je de schade beperken en de kans vergroten dat je je geld terugkrijgt.
Stap 1: melden bij de bank
De eerste en belangrijkste stap is dat je direct melding maakt bij je bank. Als de fraudeur toegang heeft tot je rekening, moet de bank dat meteen blokkeren.
Neem direct contact op met je bank zodra je merkt dat er iets niet klopt. Ook wanneer je zelf geld hebt overgemaakt door online oplichting, is de bank de enige partij die kan proberen het bedrag nog veilig voor je te stellen.
De bank neemt dan contact op met de ontvangende bank met het verzoek het geld vast te zetten en terug te halen. In de praktijk lukt dat maar in zeer beperkte gevallen, waardoor snel melden essentieel is. Hoe eerder je reageert, hoe beter je de bank in staat stelt om snel actie te ondernemen. Vraag of je rekening kan worden geblokkeerd en controleer of er al verdachte transacties zijn gedaan.
Stap 2: aangifte doen
Doe zo snel mogelijk aangifte. Zonder aangifte kun je vaak geen vervolgstappen zetten. Neem hiervoor direct contact op met de politie. Dat kan via de website van de politie, waar je stap voor stap door het proces wordt geleid of op het politiebureau zelf.
Verzamel zoveel mogelijk bewijs: e-mails, banktransacties, screenshots en telefoonnummers waarmee contact is geweest. Hoe completer je informatie, hoe meer sporen naar de dader toe leiden. Om zeker te zijn dat je niets vergeet, kun je gebruik maken van het voorbereidingsdocument voor aangifte van de Fraudehelpdesk.
Stap 3: vraag bij je bank de procedure niet bancaire fraude aan
Vraag bij je bank de procedure niet bancaire fraude aan. Elke Nederlandse bank legt online uit hoe je dit kunt doen. Vervolgens onderzoekt de bank of deze procedure kan worden ingezet. Als dat mogelijk is, vraagt de bank bij de ontvangende bank de gegevens op van de rekeninghouder die het geld heeft ontvangen.
Wanneer wordt vastgesteld dat het om fraude gaat én de procedure kan worden ingezet, kun je bij je bank de naam, het adres en de woonplaats opvragen van de persoon of personen die jouw geld hebben ontvangen. Die gegevens heb je nodig om te bepalen wie juridisch aansprakelijk kan worden gesteld en om het bedrag terug te vorderen. In de brochure Opvragen NAW-gegevens bij de bank van de Fraudehelpdesk vind je alle informatie over deze procedure.
Vaak blijkt dat het geld is doorgestuurd naar meerdere zogeheten geldezels: mensen die hun rekening hebben uitgeleend aan criminelen. Met de gegevens uit de NAW-procedure kun je vervolgens een deurwaarderskantoor of juridisch specialist inschakelen om degene die jouw geld ontvangen heeft aansprakelijk te stellen en je geld terug te eisen.
Bij LAVG nemen wij dat traject van je over: wij bouwen een dossier op, onderbouwen je vordering en sommeren de persoon al het geld terug te betalen. En dat doen we op basis van no cure no pay, zodat slachtoffers niet ook nog met kosten worden geconfronteerd.
Kun je als ondernemer je geld echt terugkrijgen?
Er is een reële kans dat het geld uiteindelijk terugkomt bij de ondernemer. Rechters oordelen tot nu toe vrijwel steeds dat het slachtoffer in zijn recht staat en dat de ontvanger van het geld het volledige bedrag moet terugbetalen. Dat geeft ondernemers een stevige juridische positie. Zo’n uitspraak blijft twintig jaar geldig, wat betekent dat het geld ook op de langere termijn nog kan worden teruggevraagd.
In de praktijk is dat wel een langdurig proces: het geld is vaak verspreid over meerdere rekeningen en niet iedereen kan direct terugbetalen. Als er terugbetaald wordt is dit een proces van jaren, waarbij er altijd de mogelijkheid is dat de persoon niet in staat is om het volledige bedrag terug te betalen. Daarom is het belangrijk om snel te handelen zodra je het niet vertrouwt of merkt dat er iets mis is.
Wat kun je doen om dit te voorkomen?
Denk niet dat het jou niet kan overkomen. Online fraude treft ook mensen die digitaal vaardig en oplettend zijn. Daarnaast is het belangrijk dat je weet wat je moet doen als het wél gebeurt. Zorg dat je weet hoe je je bank kunt bereiken, welke stappen je moet zetten.
En doorbreek vooral de urgentie die de fraudeur probeert te creëren. Ze willen dat je in paniek raakt en direct handelt, zonder na te denken. De simpelste manier om dat te doorbreken is door even te stoppen en een stapje terug te doen. Hang op, bel zelf terug en wacht een paar minuten voordat je iets doet. Dat moment van afstand zorgt ervoor dat de spanning zakt en je weer helder kunt nadenken. Vaak zie je dan pas dat het verhaal niet klopt.
“Ook ondernemers worden getroffen door bankhelpdeskfraude. Iedereen zegt van tevoren: dat zou ik nooit doen, maar in de praktijk blijkt het anders.”
Wat wil je ondernemers tot slot meegeven?
Zie fraudebestrijding niet alleen als een technische kwestie, maar als een menselijke. Criminelen spelen in op vertrouwen en tijdsdruk. Weerbaarheid betekent dus niet alleen opletten, maar ook durven pauzeren. Iedereen kan slachtoffer worden. Als je dat beseft, ben je al een stuk beter beschermd.
Rick van der Rest is initiatiefnemer van Eerste Hulp bij Online Fraude en werkzaam bij deurwaarderskantoor LAVG. Hij helpt slachtoffers van online oplichting hun geld terug te krijgen en adviseert ondernemers over hun juridische mogelijkheden. Vanuit zijn jarenlange ervaring als contactpersoon voorr slachtoffers en specialist in civiele incasso’s kent hij de financiële nasleep van fraude van dichtbij. Rick deelt zijn expertise regelmatig in media-interviews en werkt samen met de Fraudehelpdesk om ondernemers beter te beschermen tegen online fraude.