In gesprek met Remco Spithoven: Fraude draait nog altijd om misbruik van vertrouwen
Veel aandacht gaat tegenwoordig uit naar nieuwe digitale dreigingen, zoals AI-gegenereerde nepmails of deepfakes. Toch ligt het grootste risico voor ondernemers nog altijd bij de klassieke vormen van fraude. Valse facturen, phishingmails en telefoontjes van zogenaamd bekende leveranciers blijven de meest voorkomende oorzaak van schade binnen het mkb.
Remco Spithoven is lector Online Weerbaarheid bij Hogeschool Saxion en verbonden aan Cyberweerbaar Nederland. Hij onderzoekt hoe mensen en organisaties omgaan met digitale risico’s. In dit gesprek legt hij uit waarom bekende vormen van fraude telkens blijven terugkomen, en wat je kunt doen om daar meer weerbaar tegen te zijn.
Waarom is dit onderwerp zo actueel?
Fraude beperkt zich allang niet meer tot consumenten. Ondernemers zijn een aantrekkelijk doelwit voor criminelen die inspelen op snelheid en vertrouwen. Digitale betalingen voelen inmiddels vanzelfsprekend aan. In combinatie met het hoge werktempo zien veel ondernemers niet hoe kwetsbaar dat hen maakt voor criminelen.
De manier waarop ondernemers gewend zijn te werken, met veel contactmomenten en snelle betalingen, maakt ze voorspelbaar. Fraudeurs spelen daar handig op in met e-mails of telefoontjes die horen bij het normale zakelijke verkeer. Een verzoek van de boekhouder om nog even snel een factuur te betalen of een leverancier die een nieuw rekeningnummer doorgeeft: het lijkt routine. En voor je het weet is de betaling gedaan, maar naar de verkeerde partij.
“Voor een mkb’er is het tegenwoordig net zo makkelijk om geraakt te worden als voor een particulier.”
Hoe maakt de dagelijkse routine ondernemers kwetsbaar?
De kans op fraude is groot omdat bedrijven dagelijks veel digitale handelingen verrichten. Betalingen, bestellingen en berichten volgen elkaar in hoog tempo op, en elke schakel in het netwerk van leveranciers, klanten en systemen kan een ingang zijn. Ondernemers die gewend zijn snel te schakelen, lopen juist daardoor risico. Het gaat niet om onwetendheid, maar om snelheid. Fraude vindt vaak plaats op de momenten waarop niemand echt oplet, omdat alles vanzelf lijkt te gaan.
Veel ondernemers onderschatten hun kwetsbaarheid. Niet uit naïviteit, maar uit gewoonte. Risico’s horen bij ondernemen, en dat maakt mkb’ers daadkrachtig. Toch kan dat zelfvertrouwen ook een valkuil zijn. Wie vooral vooruitkijkt, staat minder stil bij de digitale risico’s die ondertussen meebewegen in het dagelijks werk.
Wat is de impact als het misgaat?
De gevolgen van fraude zijn vaak direct voelbaar. Een verkeerde betaling betekent meestal direct financieel verlies, maar de impact reikt verder. Ondernemers vertellen hoe machteloos ze zich voelen als blijkt dat zorgvuldigheid toch niet genoeg was. Daarbij komt reputatieschade: klanten die gaan twijfelen, leveranciers die vragen stellen. De onzekerheid tast niet alleen het bedrijf aan, maar ook het gevoel van controle.
Wat kun je doen om fraude te voorkomen?
Er is veel dat ondernemers zelf kunnen doen. Controle is daarbij de belangrijkste stap. Betalingen die standaard door een tweede persoon worden nagekeken, vaste procedures voor goedkeuringen en de gewoonte om niet automatisch op onverwachte verzoeken te reageren, maken een groot verschil.
Bewust vertragen bij het doen van betalingen kan eveneens veel ellende voorkomen. Doe niet te veel betalingen tegelijk en laat je niet onder tijdsdruk zetten om snel te handelen. Stress, werkdruk en haast maken het makkelijker voor oplichters om toe te slaan, gewoon even wachten kan schade voorkomen.
Minstens zo belangrijk is openheid binnen het bedrijf. Door met elkaar over fraude te praten en situaties te bespreken, groeit herkenning. Wie weet waar hij op moet letten, ziet het sneller wanneer er iets niet klopt.
Waar moet je op letten?
Fraude komt zelden uit het niets. Vaak zijn er kleine signalen: een nieuw rekeningnummer, een licht afwijkend e-mailadres of een ongewone toon in een bericht. Wie alert blijft op dat soort details, voorkomt veel schade. Waakzaamheid is niet alleen een technische kwestie, maar ook een kwestie van gedrag. Ondernemers die gewend zijn te vertrouwen op routine, moeten zichzelf af en toe dwingen om even stil te staan.
“Steek je hoofd niet in het zand,” zegt Remco. “Als je het niet doet uit angst, doe het dan uit gezond eigenbelang. Uiteindelijk staat je portemonnee op het spel.”
Wat kunnen we leren van het gedrag van ondernemers zelf?
De vraag waarom mensen tóch slachtoffer worden van fraude, ondanks alle kennis en waarschuwingen, vormt de kern van zijn onderzoek. Het zegt veel over hoe we in elkaar zitten. We gaan er van nature van uit dat vervelende dingen anderen overkomen, niet onszelf. Ondernemers vormen daarop geen uitzondering. Hun blik is gericht op vooruitgang, groei en kansen. Juist dat optimisme maakt hen sterk in het ondernemen, maar soms ook minder alert op risico’s.
Daarom is kennis die aansluit bij hun werkelijkheid zo belangrijk. Niet door voor te schrijven wat ze moeten doen, maar door samen te ontdekken wat werkt. Alleen door dat gesprek te voeren ontstaat weerbaarheid die past bij de praktijk van het mkb.
Wat wil je ondernemers tot slot meegeven?
Digitale weerbaarheid begint niet bij techniek, maar bij gedrag. Fraude ontstaat zelden door onkunde, maar vaak doordat mensen in een routine handelen zonder erbij stil te staan. Weerbaar worden betekent begrijpen hoe je zelf werkt, waar gemak risico’s creëert en hoe je dat bespreekbaar maakt binnen je organisatie. Door samen alert te blijven, vragen te stellen bij ongewone verzoeken en niet automatisch te reageren, voorkom je dat kleine vergissingen grote gevolgen krijgen. Even stilstaan bij wat je doet, al is het maar een paar seconden, kan al het verschil maken.
“Een korte pauze is soms de beste beveiliging die je kunt hebben.”
Dr. Remco Spithoven is lector Online Weerbaarheid aan Hogeschool Saxion en verbonden aan Cyberweerbaar NL. Met zijn onderzoeksgroep richt hij zich op de menselijke kant van digitale veiligheid: waarom mensen toch meegaan in fraude en hoe gedrag kan veranderen. In samenwerking met bedrijven, onderwijs en overheid werkt hij aan praktische kennis die mkb’ers helpt om digitaal weerbaarder te worden.